عبدالواحد خرم
پیوند مذهب و دهشت افگنی
———————————-
ا گـر آ گاهانـه بـه پیونـد دیـن و جـرم بنگریـم، خواهیـم دانسـت کـه پیونـد ایـن دو بسـیارپیچیـده اسـت. دیـن اسـلام بـا هرنـوع رفتـار خشـونت آمیـز مخالـف اسـت، تامیـن امنیـت و
ایجاد صلح در جامعه را بسیار مهم می خواند و از سوی دیگر ، تعبیر و تفسیرهایی از دینمی توانـد بـه دهشـت افگنی دینـی بیانجامـد. بـه ایـن معنـا کـه دهشـت افگنی دینـی، ر یشـه
در تفسـیرهای دسـتکار ی شـده و دسـت دراز ی های سیسـتماتیک بیگانـگان دارد. رابطـهمیـان اندیشـه ی دینـی دستکار ی شـده و جـرم (انتحـار ، انفجـار ، تـرور و ایجـاد و حشـت) در
جرم شناسـی دقیـق مـورد توجـه قـرار نگرفتـه اسـت.
تجربـه شـده اسـت کـه باورمنـدان کـور ادیـان، شـدیدترین و شـنیع ترین جرایـم را مرتکـبشـده اند که عمده ترین نام آشـنا در این حوزه، دهشـت افگنی می باشـد. در دهشـت افگنی
دینـی، مرتکبـان اعضـای گـروه ترور یسـتی داعـش، بـدون تعامـل و گفتگـو ، بـر اندیشـه هایمذهبـی خـود پافشـار ی داشـته و بـا برداشـت نادرسـت از ارزش هـا و ایده هـای آن مذهـب،
خـود را برتـر دانسـته و زمینـه ی بـروز خشـونت و تعصـب را فراهـم می کننـد.
دردمندانـه و سـوگوارانه پـس از فرو پاشـی اتحـاد شـورو ی، در زمینـه ی پایان یافتـن عصـرایدئولوژ ی هـا بسیارسـخن بـه میـان آمـده اسـت، امـا واقعیـت امـر اینسـت کـه مـا دیدیـم
ایدئولوژ ی هـای دینـی در خدمـت منافـع سیاسـی قـرار گرفته اسـت و از آنچـه بهره گیری هایترسـنا کی صـورت می گیـرد. کنـون هنگام آن فرا رسـیده اسـت که نه تنهـا جنگ های هویتی
و اندیشـه یی بـرای دسـتیابی بـه منافـع جریـان دارد، بلکـه پایـه ی درگیری هـای سیاسـی واقتصـادی را ایدیولـوژ ی شـکل می دهـد. ایدیولوژ ی هـای ناز یسـم، فاشیسـم، کمونیـزم و
لیبرالیـزم همین گونـه بودنـد و حـالا بـه ایدئولـوژ ی دینـی نوبـت رسـیده اسـت.
در ظاهـر امـر باورهـا بـر ایـن اسـت کـه "دهشـت افگنی در هرشـكل و نوعـی كـه ظهـورمی کنـد، بنیان برافگـن سـازمان های مدافـع حقـوق بشـری اسـت". زیـرا كـه برقـرار ی صلـح
و ثبـات در جهـان نیازمنـد دور ی از خشـونت می باشـد و اینجـا اسـت کـه دیـن، كاربـرددو سـویه پیـدا می کنـد. از یک سـو گروه هـای ترور یسـتی كـه انگیزه هـای مذهبـی دارنـد، بـا
اسـتناد بـه باورهـای نادرسـت کـه از دیـن گرفتـه انـد، ترغیـب بـه گسـترش دهشـت افگنی ودامنـه ی پویایـی خـود بـرای توسـعه اعتقـادی می کننـد و از سـوی دیگـر ، بسـیار ی از پیـروان
ادیـان توحیـدی، اصـل دیـن و مذهـب را صلح طلب عنوان می نمایند و مدافع حقوق بشـر ،توسـعه ی درس هـای انسان دوسـتانه ی دیـن را بـرای اسـتقرار صلـح، بنیـادی می داننـد.
از مهم تریـن چالش هایـی كـه پـس از ۱۱ سـپتامبر در خصـوص تلفیـق دیـن و صلـحعنـوان شـده اسـت، توسـعه بنیادگرایـی افراطـی اسـلامی و بـه كارگیـری آن بـا ابزارهـای
خشـونت طلبانه کـه همانـا دهشـت افگنی می باشـد، در واقـع تهدیـد كننـده ی حقـوق بشـر وصلـح در همـه جهـان اسـت.
دانسـتن ایـن موضـع کـه دهشـت افگنی در کجـا ر یشـه دارد، کمـی دشـوار و پیچیـدهاسـت، بـه ایـن دلیـل كـه گاه فقـر را ر یشـه ی دهشـت افگنی عنـوان می کننـد و گاهـی
انقلاب هـا، اسـتقلال خواهی ها و عدالت خواهی هـا را عامـل عمـده ی دهشـت افگنی بـهشـمار می آورنـد. از سـوی دیگـر ، انگیزه هـای سیاسـی یعنـی بـه کارگیـری تـرور در نظـر گرفتـه
می شـود. بـه بـاور نویسـنده، عواملـی کـه سـبب توسـعه ی اقدامـات ترور یسـتی می شـود،می تواند دهشـت افگنی ، مذهب و چالش های برسـر راه حقوق بشـر باشـد. دهشـت افگنی
در کلیـت امـر بـه علـت ناخشـنودی از سیاسـت دولـت یـا حكومت هـا شـكل می گیـرد وگروه هـای ترور یسـتی بـه منظـور تهدیـد و زیـر فشـار قرارگرفتـن دولـت و حکومـت، اقدامـات
خشـونت بار ی را رو ی دسـت می گیرنـد.
معنـای سـخنم ایـن نیسـت کـه دولت هـا از شـر دهشـت افگنی در امـان هسـتند، بلكـهایـن حکومت هـا هسـتند کـه از شـیوه های ترور یسـتی در برخـورد بـا کنشـگران سیاسـی و
دل شکسـتگان حكومـت اسـتفاده کرده انـد. واقعیـت امـر ایـن اسـت کـه می تـوان ر یشـه هایدهشـت افگنی را در جوامـع فقیـر ، گرسـنه و بحـران زده جسـتجو كـرد، چـرا کـه جوامـع دچـار
تـرس و تهدیـد، جولانـگاه سیاسـت باز ی بیگانـگان اسـت. میدان هـای هسـتند کـه تنهـامنافـع را بـه سیاسـت گذاران مـی آورد، نـه درد و قربانـی را.
بنابرایـن، زمینه هـای ظهـور مقاومـت در برابـر بی عدالتی هـا، سـتمگری و جنایت هـایحا کمـان افزایـش می یابـد و در ایـن میـان برخـی از ایـن گروه هـا اقدامـات خـود را بـه سـوی
به کارگیـری دهشـت افگنی سـوق می دهنـد. امـا در برخـی مـوارد، گروه هایـی هـم پیـدامی شـوند کـه بـا خـط و مـش گونا گـون در رقابـت بـا دیگـر گروه هـا، از شـیوه های ترور یسـتی بـه
خاطـر رسـیدن بـه اهداف شـان بهـره گیـری می کننـد. بهتریـن مثـال در ایـن رابطـه، می تـوانافغانسـتان پیـش از جنـگ را مثـال داد. افغانسـتان جامعـه ی متشـكل از اقلیت هـای نژادی
و مذهبـی كـه تفاوت هـا و تضادهـای آشـكار ایدئولوژ یكـی میـان آن هـا سـبب بـه كارگیـریشـیوه های ترور یسـتی گردیـد.
منشـأی دهشـت افگنی را نیـز می تـوان از حضـور گروه هایـی بـا باورهـای همسـان ومخالـف سیاسـت های حا كـم بـر جامعـه نیـز جسـتوجو كـرد؛ چـرا كـه تنهـا ترور یسـت ها تنهـا
از كشـورهای فقیـر و یـا رو بـه رشـد بـه پـا نخواسـته اند. كـوكلاس1 كلآن ها در آمریكای شـمالیكـه بـر مبنـای باورهـای نـژادی فعالیـت می کننـد، گروه هـای كلمبیایـی بـر مبنـای تجـارت
کـه پشـتیبان برتری نـژاد سفید، یهودسـتیزی، نژادگرایی، ضدیـت بـا آئین کاتولیک، بومی گرایی و نفـرتنژادی می باشـند. آن هـا بـرای رسـیدن بـه اهـداف خـود بـه اعمال غیراخلاقی ای متوسـل می شـوند. برای
نمونـه پریشـان سـاختن شـکل خـود و ترساندن سـیاهان آمریکا اسـتفاده از ابزار تـرور ، خشـونت و ایجـادوحشـت از جملـه حربه هـای آنـان جهـت پیشـبرد عقایدشـان اسـت. پدر ملکوم ایکس توسـط افراد این
گروه کشـته شـده اسـت.
دهشـت افگنی بیشـتر در كشـورهای رو بـه رشـد شـكل می گیـرد و افـراد ناتـوان در آنگماشـته می شـوند و بـه عنـوان جنگ افـزار و یـا تنهـا جنگ افـزار مقاومـت در برابـر افـراد
نیرومنـد مـورد اسـتفاده قـرار می گیرنـد، امـا بایـد یـک تفـاوت اساسـی مهـم در تفكیـک بـاور ومحتوایـی ایـن گروه هـا را بایـد در نظـر داشـت. گروه هایـی كـه معتقد به حكومت هزارسـاله ی
حضـرت عیسـی( ع) در آینـده هسـتند و گروه هایـی کـه بـا جاه طلبی هـای جهانـی، هم چـونالقاعـده، ببرهـای تامیـل، اهالـی باسـک بـا یكدیگـر فـرق می کننـد.
اهداف محدود و نگرانی برخی از این گروه ها كه در مورد سرزمین، هویت ناسیونالیستی،می تواند مورد گفتگو قرار گیرد. گروه های كه در فكر انجام تغییرات جهانی هستند با اهدافی
فراملی و حتی فرقه ی برنامه ریزی شده عمل می کنند كه آنان خارج از كنترل خواهند بود.
قاچاقچی کلمبیایی کوکایین بـود. و ی بـه عنـوان ثروتمندتریـن قاچاقچـی تار یـخ بشـر شـناخته می شـودکـه ثـروت خالصـش تـا ۳۰ میلیـارد دلار (۴۸ تـا ۵۸ میلیـارد دلار در سـال ۲۰۱۸) می رسـید. پابلـو اسـکوبار
بـا القابـی چون پدرخوانـده، رئیـس، جادوگر ، رابیـن هـود، بزرگتریـن گانگسـتر جهـان، قاچاقچـی افسـانهیـی، سـلطان کوکائین یکی از مشـهورترین چهره هـای تار یـخ معاصـر کلمبیاسـت کـه در دهه هـای ۸۰ و
۹۰ میـلادی بـه کابـوس ایـن کشـور تبدیـل شـده بود.
اتـا در سـال ۱۹۵۹م تأسـیس شـد. اتـا مخفـف نـام یـک گروه مارکسیستی مسلح باسکی اسـت کـههـدف آن، جدایـی منطقـه ٔ باسـک از اسپانیا و فرانسـه و "تأسـیس یـک کشـور مسـتقل در تمـام مناطـق
باسـک از جملـه اسـتان اسپانیا نابارا اسـت. نـام کامـل ایـن گروه یوسـکادی تا آسکاتاسـونا (سـرزمینباسـک و آزادی) اسـت، در رسـانه ها ایـن گـروه بـا نـام جدایـی طلبـان باسـک نیـز شـناخته می شـوند.
آن هـا سـر انجـام در سـال ۲۰۱۸ طـی یـک اعلامیـه خبـر منحـل شـدن کلـی ایـن گـروه را دادنـد، دولـت دروا کنـش بـه آن گفـت: همـه اعضـای ایـن گـروه بایـد به سـزای اعمالشـان برسـند و اعلام انحـلال این گروه
تنـدرو ازادیخـواه چیـزی را تغییـر نمی دهـد. بـا وجـود اعمـال اصلاحـات در قانـون اساسـی نو اسـپانیا(پـس از مرگ فرانسیسـیکو فرانکـو در سـال ۱۹۷۵) کـه امکان خودمختار ی محلـی در آن قیـد شـده،
جدایـی طلبـان باسـک خواسـتار رد هرگونـه ارتبـاط بـا دولـت اسـپانیا هسـتند".
تروریزم مذهبی
در دو دهـه ی پسـین افغانسـتان، از بـس کـه انتحـار ، انفجـار ، تـرور و موتـر بم در شـهرهایافغانسـتان مـردم را تکـه تکـه کـرد و بـه ماتـم نشـاند، دهشـت افگنی در نـگاه مفهومـی جـز
بربـادی و ویرانـی را در خـود نـدارد. ایـن پدیـده یـک رفتـار بـه شـدت خشـونت بار اسـتکـه در اجتمـاع اتفـاق می افتـد. دهشـت افگنـی زیـر نـام مذهـب بـه خشـونت سیاسـی در
جهـان کنونـی تبدیـل شـده اسـت. دهشـت افگنی همچـون یـک رفتـار خشـونت بار ، نمـاداز دگردیسـی های اجتماعـی اسـت. منظـورم ایـن نیسـت کـه دهشـت افگنی مذهبـی، تنهـا
شـیوه ی ارتـکاب اقدامـات ترور یسـتی در حـال حاضـر اسـت، بلکـه بنابریـن بنیادگرایـیمذهبـی بحثـی اسـت کـه توجـه جهـان را بـه خـود جلـب کـرده اسـت.
دهشـت افگنی از ایـن نـوع، از نـگاه وسـعت، شـدت، خشـونت و دامنـه ی شـمول آن،در همـه جوامـع گسـترش یافتـه اسـت. دهشـت افگنی مذهبـی بـا نشـان دادن اقدامـات
خشـونت آمیز زیـر نـام اعتقـادات مذهبـی، جلوه هـای کهـن از رفتارهـای ترور یسـتی درجوامـع انسـانی می باشـد. پرژوهـش پیگیرانـه در تار یـخ، ایـن واقعیـت را روشـن می سـازد کـه
تار یـخ جوامـع انسـانی مملـو از اندیشـه های بنیادگرایـی بـوده اسـت و بـا درگیرکـردن افـراد دراقدامـات خشـن، دوره هـای تار یخـی متعـددی را بـه خـود اختصـاص داده اسـت.
دهشـت افگنی مذهبـی1 از دیـدگاه ابـزار ی دیـن بـرای تغییـر جامعـه ناشـی شـده اسـت.
1 - تروریـزم اسـلامی، گونـه یـی از تروریـزم مذهبی اسـت کـه در آن انگیزه هـا و اهـداف ر یشـه در یـا متأثـراز تعابیر اسلامی داشـته باشـد. بـر پایـه برآوردهـا، در سـال ۲۰۱۵، تروریـزم اسـلامی مسـوول ۷۴ درصـد
مرگ هـای ترور یسـتی جهـان بوده اسـت. گزارش هـا نشـان می دهـد پـس از رو یـداد یازدهـم سـپتامبر ،حمـلات ترور یسـتی افزایـش پیـدا کرده اسـت. انگیزه هـای موجـود بـرای ایـن گونـه از تروریـزم را این گونـه
دسـته بندی می کنـد:
مسـائل شـهروندی: از دهـه پنجـاه، مهاجـران مسـلمان کشـورهای غربـی را برای مهاجرت بـر می گزینند.زیـرا کشـورهای اسـلامی مهاجـران از نظـر اجتماعـی و اقتصـادی نمی پذیرنـد. بررسـی ها نشـان داده از
میـان پنجـاه و هفـت کشـور ی کـه اسـلام دیـن نخسـت آن هاسـت، تنهـا ترکیـه و مالـزی هسـتند کـه ازورود مهاجـران اسـتقبال می کننـد. حتـا کشـورهای ثروتمنـد حاشـیه خلیـج فـارس نیـز از پذیـرش آن هـا
سـر بـاز می زننـد. در همیـن رابطـه، خلیفـه خودخوانـده مسـلمانان، ابوبکـر البغـدادی در سـال ۲۰۱۴ ازفرصـت اسـتفاده کـرد و اعـلام کـرد کـه همـه مسـلمانانی کـه بـه سـرزمین های خلافـت اسـلامی مهاجرت
اقدامـات خشـن شـبکه ی جهانـی القاعـده بـه عنـوان جهـاد بـرای تغییـر جهـان و مبـارزه بـاغرب، مثالی است از پویایی های مذهبی در سال های پسین که تصویری خاص از جهان
ارائـه کـرده اسـت. ایـن اقدامـات از سـوی خلـف ایـن گـروه یعنـی حکومـت خـود خوانـده ی عـراق و شـام، بیانگـر همـان آرمآن هـای بـدو ی بـود کـه اسلاف شـان بـر آن تا کیـد کـرده بودند.
هرچنـد اقدامـات ترور یسـتی دینـی بیشـتر اقدامـات همین گروه هـای تنـدرو اسـلامی را درذهـن بـه تصویـر می کشـد، امـا اقدامـات گسـترده بـه نـام دیـن بـه صـورت خشـونت، جنـگ
و دهشـت افگنی در سـال های پسـین و همچنـان در طـول تار یـخ، همـواره در جهـان وجـودداشـته اسـت.
مثال هـای دهشـت افگنی دینـی را می تـوان در جنـگ یهودیـان و مسـلمانان درخاورمیانـه، جنـگ هندوهـا و مسـلمانان در هندوسـتان جنـگ کاتولیک ها و پروتسـتان ها
در ایرلنـد، جنـگ مسـلمانان و مسـیحیان در یوگسـالوی پیشـین و دیگـر مـواردی کـه درکشـورهای همچـون لبنـان و روسـیه صـورت می گیـرد، مطالعه کـرد. توجه به ایـن پویایی های
خشـن و غیـر انسـانی در جهـان کـه زیـر نـام دیـن صـورت می گیـرد، تاییـد کننـده ی ایـن نگاهاسـت کـه اعمـال ترور یسـتی در مقایسـه بـا سـایر زمینه هـا و عوامـل، در طـول تار یـخ، زیـر
سـایه ی اندیشـه های دینـی انجـام یافتـه اسـت.
یکـی از اتهامـات بسـیار سـنگین کـه بـر دوش مسـلمان و علمـای مسـلمان در غـربمطـرح اسـت، بحـث دهشـت افگنی دینـی اسـت. بـا آنکـه دهشـت افگنی یـک موضـوع فـرا
کننـد، در لحظـه ورود بـه عنـوان شـهروند شـناخته خواهنـد شـد. آن هـا حتـی پـا را فراتـر گذاشـته و اعـلامکردنـد کـه بـه تـازه واردان «گذرنامـه خلافـت» نیـز داده می شـود. همیـن مسـاله باعـث جـذب بسـیار ی به
خلافت اسـلامی شـد"
بعـدی و بسـیار پیچیـده اسـت کـه در عقـب آن، باز ی های ویرانگر اسـتخباراتی وجود دارد،دردمندانـه و سـوگوارانه یـک بخـش از مبحـث دهشـت افگنی بـه مذهـب بـر می گـردد کـه
علمـای اسـلام خـود را سـردم داران کاروان ی دینـدار ی در میـان مسـلمانان می داننـد، امـا دربیـان حقیقـت پشـت پـرده ی دهشـت افگنی، خاموشـی پیشـه کرده انـد.
پرسـش اصـل اینسـت کـه علمـای جهـان اسـلام چـرا در زمینـه ی (دهشـت افگنی دینـیکـه در غـرب مطرح شـده اسـت) بـه روشـنی و به گونـه ی مـداوم موقف شـان را اعـلام نکـرده
انـد؟ شـاید نخواسـته اند. ظهـور اشـکال وحشـتنا ک دهشـت افگنی در کشـورهای اسـلامی،موضـوع پیـش پـا افتـاده نیسـت، بلکـه زندگـی انسـان های بسـیار ی را گرفتـه و وحشـت را
حا کـم سـاخته اسـت.
قربانـی کـه دهشـت افگنی از دو سـه دهـه بـه این سـو در کشـورهای مسلمان نشـین ر یشـهدوانده است و به پیمانه ی فرا گیر و بسیار است که به سادگی نمی توان از آن چشم پوشید.
القاعـده، داعـش و طالبـان همچـون گروه هـای ترور یسـتی، سـرزمین های درهم شکسـته یمسـلمانان را شکسـته تر کـرده، زندگـی و نشـاط را از مـردم گرفته انـد. از سـوی دیگـر ، علمـای
مسـلمان همـواره یـا از ایـن گروه هـا حمایـت کرده انـد یـا در برابرشـان سـکوت پرسـش برانگیزداشـته انـد یـا آن را دسیسـه ی غـرب و کشـورهای کفـری خواندنـد کـه این هـا بـه حـل معضـل
دهشـت افگنی کمـک کـرده نمی توانـد.
گروه های ترور یسـتی مسـلمان، یعنی دسـت پرورد گان علمای مسـلمان و آموزش دید گاننهادهـای مذهبـی در خاورمیانـه، آنقـدر کشـتند و جـوی خـون روان سـاختند کـه
گورسـتان ها گسـترده تـر از شـهرها شـد. نسـل کشـی ها بـه جر یـان افتـاد و هنـوز نمونه هـایآن در افغانسـتان جر یـان دارد کـه آدمـی بـه حیـرت می افتـد بـا ایـن همـه کشـتار ز یـر نـام
پرچـم اسـلام و مسـلمان.
گروه هـای ترور یسـتی مذهبـی، فرصـت زند گـی سـالم و توسـعه یافته را از مـردم گرفته انـد.دسـت پروردگان مـدارس دینـی، مرتکـب چـه جنایت هـای بـزرگ و اندهبـار ی کـه نشـدند.
آیـا علمـای مسـلمان می تواننـد شـرم تار یخـی کشـتار عـام بیگناهـان، زنـان، کـودکان وسـال خوردگان مسـلمان را از جبین شـان پـا ک کننـد؟ آیـا آن هـا ایـن جسـارت انسـانی و
اخلاقـی را دارنـد کـه از مـردم جهـان بـرای ترور یـج دهشـت افگنی ویرانگـر و ایـن کـه خاموشمانـده انـد، عذرخواهـی کننـد؟
تأثیر مفاهیم مذهبی بر اقدامات تروریستی
به منظـور درک درسـت از باورهـای مذهبـی و تأثیـر آن بـر خشـونت های ترور یسـتی،همچنـان توجـه بـه شـمار ی از مفاهیـم کـه همـواره دسـتاویز به خاطـر اقدامات خشـونت آمیز
ترور یسـت ها شـمرده می شـود، ضـرور ی اسـت. اسـتفاده از ایـن شـیوه بیشـتر در اقدامـاتترور یسـتی انتحـار ی مصـداق روشـن دارد و مـورد بهـره گیـری قـرار گرفتـه اسـت.
دومیـن بحـث زمینه سـاز اقدامـات ترور یسـتی را می تـوان "جایـز دانسـتن ر یختـن خـوندیگـران" دانسـت. بـا داشـتن ایـن مفکـوره، ترور یسـت های کـه (آن کـه در مذهـب ما نیسـت،
ر یختـن خونـش جایـز اسـت) از گذشـته های دور رواج داشـته اسـت و رد پـای ایـن اعمـالترور یسـی تـا زمـان حاضـر همچنـان ادامـه دارد. بـر پایـه ی ایـن مفکـوره کـه ترور یسـت ها
می گوینـد "آنانـی کـه مسـتحق مـردن هسـتند و از ایـن رو بـه هـر شـیوه ی بایـد نسـبت بـهکشـتن آن هـا اقـدام صـورت گیـرد". ایـن مفکـوره می توانـد بـه صورت یـک اقـدام هراس انگیز و
ترور یسـتی چهـره نشـان دهد.
در حالیکه دین، باور ماورایی اسـت؛ آیین های مذهبی آداب و رسـوم را بیان می کنند.بررسـی دقیـق اعمـال مجرمانـه می توانـد در برخـی از مـوارد مـا را بـه نشـانه هایی روشـن از بـاور
برخـی از آیین هـا برسـاند. فـارغ از اینکـه ایـن امـر را نشـانه ی افراط گرایـی بدانیـم یـا نشـانه ی وابسـته بودن بـه یـک عقیـده و فـارغ از اینکـه بتوانیم یا نتوانیم مرز میـان یک معتقد متعصب
مذهبـی بـا یـک افراط گـرای روانـی را ترسـیم کنیـم در بسـیار ی از مـوارد، خشـونت های آیینـیمی تواننـد مصداقـی از خشـونت های ترور یسـتی باشـند.
ابـزار اسـتناد آدم کشـی ترور یسـت ها، ابـزار تکفیـر اسـت کـه بهـره گیـری از آن بـه ویـژه درمیـان گروه هـای افراط گـر ، منشـعب از ادیـان پذیرفته شـده رسـمی شـایع اسـت. نمونه هـای
اقدامـات فزونشـمار انجام شـده از سـوی گـروه بنیادگـرای داعـش و بوکوحـرام از جملـه ایـناقدامـات اسـت.
بـا توجـه بـه اقدامـات خشـونت بار اقدامـات ترور یسـتی انتحار ی کـه در خاورمیانه بیشـتربـر باورهـای مذهبـی اسـتوار هسـتند، پدیـده ی دهشـت افگنی انتحـار ی در خاورمیانـه، در
اذهـان عمـوم بـا اندیشـه های ارتجاعـی مذهبی پیوند خورده اسـت و این پنداشـت در میاننوشـته های کارشناسـان جهـان نیـز دیده می شـود.
نخسـتین نشـانه های بنیادگرایـی اسـلامی را می تـوان در میـان خـوارج جسـتجو کـرد. درنخسـتین سـال های اسـلام، نخسـتین گروهی از مسـلمانان که خود را از آنچه باید مسـلمان تر
می دانسـتند، ظهـور کردنـد. ایـن گـروه خـوارج نامیده می شـدند که نخسـتین ترورهـا را بر پایه یباورهـای بنیادگرایـی اسـلامی انجـام دادنـد. گرچـه کار خـوارج در همـان سـال ها بـه پایـان
رسـید، امـا مفکـوره ی آنـان بـا گذشـت زمان پیشـرفت کرد تـا اینکه امـروزه بزرگتریـن تهدیدهایترور یسـتی در اقدامـات ترور یسـتی بـه پایـه ی باورهـای دینـی در جهـان جریـان دارد.